Το ελαιολαδο στην αρχαιοτητα

Η ελιά από την αρχαιότητα αποτελούσε σύμβολο ευημερίας, ειρήνης, γονιμότητας και ευφορίας και έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στην ιστορία και τον πολιτισμό των αρχαίων Ελλήνων, λόγω της ιερότητός της, της οικονομικής σημασίας της και των ποικίλων χρήσεων των προϊόντων της στην καθημερινή και στη θρησκευτική ζωή.

Χρονολογικά, οι απαρχές της ελαιοκαλλιέργειας τοποθετούνται στην πρώιμη Χαλκοκρατία (3η χιλιετία π.Χ.) σύμφωνα με ευρήματα ανασκαφών στην Μινωική Κρήτη καθώς και Μυκηναϊκού πολιτισμού (1600-1100 π.Χ.).

Στην Ιλιάδα (8ος αι. π.Χ.) αναφέρεται πως η Ήρα αλείφει το σώμα της με αρωματικό ελαιόλαδο καθώς και ο Οδυσσέας μαζί με το Διομήδη πλένονται πρώτα με ζεστό νερό και αμέσως μετά αλείφονται με λάδι. Στην Οδύσσεια παρακολουθούμε το λουτρό του Τηλέμαχου στη Σπάρτη, όπου, αφού τον έπλυναν, άλειψαν το σώμα του. Το ελαιόλαδο λοιπόν χρησιμοποιούνταν ευρέως για την επάλειψη του σώματος ως καλλυντικό, πριν και μετά τους αγώνες στα γυμνάσια και στα βαλανεία, καθώς δε και για την επάλειψη του σώματος των νεκρών.

Οι θεές του Ολύμπου χρησιμοποιούσαν ένα είδος «αλοιφής» από λάδι ελιάς, το οποίο πίστευαν ότι είχε θαυματουργικές ιδιότητες για το σώμα.

Σύμφωνα με τον Σόλων (639-559 π.Χ.): «μέγιστον αγαθόν προς πάσαν του βίου θεραπεία ο της ελαιάς καρπός». Στην εποχή αυτή μάλιστα το ελαιόλαδο καλλιεργούνταν συστηματικότατα, ώστε θεσμοθετήθηκαν και σχετικοί νόμοι που να αφορούσαν την κυκλοφορία του.

Ο Σοφοκλής (496-406 π.Χ.) στο «Οιδίπους επί Κολωνό» γράφει: «Ακμάζει στη χώρα αυτή η γαλαζοπράσινη ελιά που τρέφει τα παιδιά, φυτό που γεννήθηκε από τη γη, που δε το φτιάξαν χέρια, αντικείμενο φόβου των εχθρών, που ποτέ μέχρι τώρα δεν άκουσα να βλάστησε στην Ασία ούτε στη Πελοπόννησο, το δέντρο αυτό κανένας άρχοντας, ούτε γέρος ούτε νέος θα καταστρέψει διότι το μάτι του μοιραίου Δία που πάντα βλέπει και η γλαντιώπις Αθηνά το προστατεύουν»

Ο Δημόκριτος (460-370 π.Χ.) έλεγε ότι μπορεί να είναι κανείς υγειής μουσκεύοντας το εσωτερικό με μέλι και το εξωτερικό με λάδι.

Τροφή και φάρμακο μαζί αποτελεί το ελαιόλαδο κατά τον Ιπποκράτη (460-377π.Χ.).

Στον Ιπποκράτειο Κώδικα συναντώνται περισσότερες από εξήντα φαρμακευτικές χρήσεις του ελαιόλαδου, με κυριότατη τη χρήση κατά των δερματικών παθήσεων, χρήση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, του τοκετού καθώς και ως αντισυλληπτικό μέσο. Θεραπεία χρόνιων πυρετών, μικρών πληγών και αντίδοτο για ελαφρές δηλητηριάσεις.

Άλλες φαρμακευτικές χρήσεις ήταν κολλύριο για τα ερεθισμένα μάτια αλλά και για το έλκος του στομάχου.

Στο βιβλίο του «Διαιτητική και Θεραπευτική», ο Ιπποκράτης γράφει για το λάδι: «Η εντριβή με λάδι και νερό μαλακώνει το σώμα και δεν το αφήνει να ζεσταθεί υπερβολικά».

Στις «Εκκλησιάζουσες», (391 ή 392 π.Χ) του Αριστοφάνη, μια νεαρή γυναίκα ζητά από μιαν άλλη να πλησιάσει και να μυρίσει τα μαλλιά της που μόλις είχε αλείψει με αρωματικό ελαιόλαδο.
Επίσης ο Θεόφραστος (372-287 π.Χ.) στο έργο του «Περί Οσμών» και ο Διοσκουρίδης (40-90 μ.Χ.) σώζουν πληροφορίες για τα υλικά και τις συνταγές παραγωγής αρωματικού λαδιού. Ο Διοσκουρίδης συνιστούσε τη χρήση του ελαιολάδου (αγουρέλαιο) για οδονταλγίες ή κεφαλαλγίες, όπως δηλαδή χρησιμοποιούμε σήμερα τα κλασσικά μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα.

Ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ. ) στην «Αθηναίων πολιτεία» αναφέρει το συμβολισμό του λαδιού ως βραβείο στους νικητές ιπποδρομιών και των γυμναστικών αγώνων και πως νομοθετικά μπορούσε να επιβληθεί ακόμα και θανατική ποινή σε όποιον ξερίζωνε ελαιόδεντρο.

Επίσης ελαιόλαδο ως δώρο λάμβαναν οι νικητές των Ολυμπιακών αγώνων και στέφονταν με ένα στεφάνι ελιάς.

Ο στρατηγός Αννίβας (247-183 π.Χ) γνώριζε ότι το λάδι ξεκουράζει όλο το σώμα, γι αυτό, μέσα στο χειμώνα, στις όχθες του ποταμού Τρεβία, διέταξε τους στρατιώτες του, πριν τη μάχη κι αφού φάνε καλά, να τριφτούν στη συνέχεια με ελαιόλαδο.

Η επάλειψη του σώματος με ελαιόλαδο βοηθούσε στη μάχη σώμα με σώμα ως μέσο για να μπορεί κάποιος να ξεφύγει από τις λαβές του αντιπάλου. Επίσης η χρήση του στα πανωφόρια τα έκανε αδιάβροχα.

Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι είναι ίσως οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν το ελαιόλαδο για την επάλειψη των μυών, ώστε να τους διατηρούν ελαστικούς. Οι αθλητές και οι έχοντες ανώτερη κοινωνική θέση χρησιμοποιούσαν το λάδι και για την καθαριότητα του σώματός τους. Σε εποχές που δεν υπήρχαν ούτε σαπούνια, ούτε υλικά καθαρισμού και σωματικής υγιεινής το λάδι φαίνεται να διαδραματίζει και σε αυτόν τον τομέα πρωτεύοντα ρόλο. Σε μια πρόσφατη μελέτη υπολογίστηκε ότι το λάδι που χρειαζόταν ετησίως στα πλούσια σπίτια της αρχαίας Αθήνας ήταν 200-300 κιλά, ποσότητα σημαντική αν λάβει κανείς υπ' όψη του την αποδοτικότητα των ελαιοδέντρων αλλά και τις τεχνολογικές δυνατότητες εξαγωγής του λαδιού.

Σε άλλες πηγές διαβάζουμε ότι οι Έλληνες άλειφαν όχι μόνο τις χαίτες των αλόγων τους με λάδι αλλά και τα δικά τους μαλλιά, κυρίως οι γυναίκες, συχνά και τα ίδια τους τα ρούχα.

Στις επιγραφές του φημισμένου Ασκληπιού 3ος αι π.Χ) αναφέρεται χρησιμοποιούσαν το έλαιον για να παρασκευάσουν ειδικές αλοιφές και ιάματα.

Ο Πλούταρχος (45-120 μ.Χ). στα «Ηθικά» του αναφέρεται στη θεραπεία της μαστίτιδας με νερό και λάδι «υδρέλαιο».

Οι Αθηναίοι στα νομίσματά τους απεικόνιζαν την Αθηνά με στεφάνι ελιάς στο κράνος της και έναν αμφορέα με λάδι ή ένα κλαδί ελιάς.
Με κλάδους ελιάς ήταν στεφανωμένο και το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Διός στην Ολυμπία, έργο του Φειδία, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου.

Όσον αφορά την οικονομία, το λάδι αποτελούσε αγαθό έλξης αλλά και αιτία πολέμων. Οι εξαγωγές του γινόταν και χερσαία και θαλλάσια.

Οι Σπαρτιάτες εισβάλλοντας στην Αττική κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο κατέστρεψαν τους ελαιώνες της, αλλά και οι Αθηναίοι με τον Περικλή έκοψαν τα ελαιόδενδρα των πεδιάδων της Κυνουρίας και της Αργολίδος. Οι αρχαίες πηγές αναφέρουν αρκετές παρόμοιες περιπτώσεις, κατά τις οποίες ο εχθρικός στρατός με την καταστροφή των ελαιοδένδρων έπληττε την οικονομία του τόπου για πολλά χρόνια έως ότου ξανααναπτυχθεί ο ελαιώνας.

Άλλες χρήσεις του λαδιού εκτός από βασική τροφή: αποτελούσε απαραίτητη καύσιμη ύλη για φωτισμό, αφού με λάδι έκαιγαν οι λύχνοι. Αυτή η χρήση του επιβιώνει σήμερα στα καντήλια.
Το λάδι χρησιμοποιούνταν επίσης και ως λιπαντικό, π.χ. σε μεταλλικούς μηχανισμούς ή ξύλινα εξαρτήματα και για συντήρηση ελεφαντοστού, δέρματος και μετάλλων.

 
Λεσβιακά Όρη
Αερ. Γιανναρέλλη 95
81100 Μυτιλήνη
Τηλ. 2251 7 71774 - 6972091127
FAX: 2251 0 44387
Email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

 

 

 

 

Copyright © 2015 Λεσβιακά Όρη